The physicist I.I. Rabi and General (later President) Dwight Eisenhower became friends after Eisenhower was appointed president of Columbia University soon after the end of WW2. When introduced to Rabi, Eisenhower said, “I am always very happy to see one of the employees of the university,” to which Rabi replied, “Mr. President, the faculty are not the employees of the university. They are the university.” – Quoted in J. S. Rigden, Rabi: Scientist and Citizen, Harvard University Press, 2000.

Na een korte overgangsperiode (2003–2004) werd de eerste volwaardige rectorale periode (2004–2008) van onze nog jonge fusie-Universiteit Antwerpen gekenmerkt door zich snel opvolgende regelgevingen allerhande vanwege de Europese en vooral Vlaamse Overheden: Bolognaproces, structuurdecreet, flexibiliseringsdecreet, participatiedecreet, herziening financieringsmodaliteiten hoger onderwijs, geïnstitutionaliseerde accreditatie, associatievorming, globaliserings-, internationaliserings- en prestatiedruk met vooral focus op rendement en output…

Via de notie “Lerende Gemeenschap” (Learning Community) wens ik samen met u Universiteit Antwerpen te ontwikkelen tot de leef-, leer- en onderzoeksgemeenschap in Vlaanderen, de plek/omgeving/organisatie bij uitstek, waar het goed is voor (vooral jonge) mensen om te (leren) leren, te (leren) vorsen en te (leren) leven. In deze gemeenschap dienen alle drie vernoemde aspecten conceptueel, organisatorisch en qua activiteitengamma evenwichtig benadrukt en met elkaar verstrengeld te worden. De basisopdracht van de Lerende Gemeenschap en elk lid of geleding ervan, bestaat erin door actief te participeren en te excelleren, elk van haar deelgenoten als gehele mens/persoon voortdurend te vormen en diens verantwoordelijkheidszin te verheffen ten goede van de gemeenschap en de maatschappij in haar geheel.

De Lerende Gemeenschap Universiteit Antwerpen is geen structuur, noch een set gebouwen of campussen. Het is de gestructureerde organisatie van personen met elk een eigen rol en een gezamenlijk gemeenschappelijk project en doel, het leren in zijn drie voornoemde dimensies: leren, onderzoeken, leven. In deze Lerende Gemeenschap zijn drie groepen personen (geledingen) direct betrokken, zijn het directe deelgenoten. Het is de taak van het bestuur en van elke geleding van onze Universiteit om gepaste dynamische evenwichten te vinden en prioriteiten te bepalen voor de drie even essentiële kaders in de universitaire “Lerende Gemeenschap”: studenten (als ”leerling/zoeker”), Academisch Personeel (als “meester/vorser”) en Assisterend Technisch Personeel (als “gezel/ondersteuner”). Door met z’n allen deelgenoten te zijn van een en dezelfde “Lerende Gemeenschap” Universiteit Antwerpen, “zijn wij de universiteit”.

De structuren die werden vastgelegd om de fusie-operatie uit te voeren zijn niet de meest geschikte om aan de huidige door overheidsregelgeving opgelegde randvoorwaarden efficiënt tegemoet te komen en beslist niet om de Lerende Gemeenschap Universiteit Antwerpen robuust en duurzaam uit te bouwen. Te vaak en te veel werd immers uitgegaan van een gedachte van gelijke participatie van de drie voorgaande instellingen en tegelijk werden de beleidstructuren te dirigerend opgevat. Dit was allicht nuttig om de fusie-operatie uit te voeren, maar moet nu dringend bijgesleuteld worden.

In het voorgaande formuleerden we de notie van Lerende Gemeenschap als antwoord op de vraag “Welke universiteit willen wij?” stelden we de rol van AP en studenten centraal voor de behartiging van de kerntaken en legden we de nadruk op de ondersteunende rol van ATP die er op gericht is AP en studenten optimaal te laten functioneren in de kerntaken. Ook de middelenverdeling moet gericht worden op een efficiënte ontwikkeling van de Lerende Gemeenschap en in het bijzonder op de optimalisering van de kerntaken hierin.

In de volgende rectorale periode zal de weg moeten geëffend worden om een aantal opleidingen wetenschappelijke disciplines en onderzoeksdomeinen, die traditioneel tot het werkveld van de hogescholen werden gerekend en ondergebracht waren in het hoger onderwijs van het lange type en in het kunstenonderwijs, naadloos in Universiteit Antwerpen te integreren.

Met bovenvermelde beleidsaccenten zetten we de bakens uit, die de Lerende Gemeenschap Universiteit Antwerpen een duidelijk en herkenbaar profiel zal bezorgen in Vlaanderen, Europa en de Wereld. Het wordt een Gemeenschap die in zijn academische activiteiten een universitaire waardigheid uitstraalt, die hand in hand gaat met maatschappelijke profilering en harmonie binnen de instelling.